Mama’ Ku. Geïnspireerd door een wonderlijke documentaire

Die ingewikkelde relatie is er niet zonder reden. De impact van gedwongen migratie, intergenerationeel trauma en huiselijk geweld laat zijn sporen na en die sporen worden op ingrijpende wijze in beeld gebracht. Niet altijd duidelijk met woorden maar wel met gevoel en met kunstzinnige technieken. De documentaire is daarom een bron van inspiratie voor wie zelf ervaringskunst maakt. 

Over Mama’ku

In de openingsscène staan moeder en dochter aan het strand, ergens in Indonesië, ver van elkaar verwijderd. In één beeld gevangen, laat het meteen het thema van de documentaire zien. Aan het woord komt Cherony die Sven vraagt om met haar en haar moeder mee te gaan op reis naar Indonesië en de Molukken en een verslag te maken. De film Mama’ku is daar het prachtige eindresultaat van. Van begin tot eind zit je in je stoel gedrukt. Adembenemend hoe zich het verhaal ontvouwt. Hoewel de documentaire op zichzelf natuurlijk al een artistieke productie is, zit die vol met artistieke uitingen. Het verhaal wordt in woord, beeld en beweging invoelbaar gemaakt. Ik noem drie uitingen die ik in het bijzonder inspirerend vind voor ervaringskunst.   

Idee 1. De diepgang van dans

Tijdens deze documentaire is te zien dat Cherony aan het dansen is met een doek op een bijzondere plaats in Indonesië, bij een waterval tussen hoge bomen. Soms in het water, soms buiten het water dansend op een steen erboven. Het is niet zomaar een dans en ook niet zomaar een locatie. Deze dans, tezamen met het doek, beeldde mogelijk uit hoe haar levensreis eruitzag en haar verlangen om zich met haar moeder te verbinden ondanks alle pijn en trauma. Ik weet natuurlijk niet of ze het zo bedoeld heeft, maar het komt wel zo over dat het rode doek staat voor meerdere lagen in het verhaal. Die lagen ervoer ik in de dans. De manier waarop het doek werd vastgehouden, soms ver van zich houdend en soms dicht om zich heen vouwend en eronder schuilend. Ik stel mij zo voor dat het doek symboliseert waar het allemaal om draait in de documentaire. Aan het einde van de film komen moeder en dochter samen en schuilen ze onder het rode doek met de hoofden tegen elkaar aan. Zijn ze thuisgekomen, hebben ze hun verleden in de ogen durven kijken? Een beeld zegt soms meer dan woorden! 

Idee 2. De kracht van een stille trialoog

Gedurende hun reis ontmoeten Cheroney en haar moeder ook oma. Zittend op de koude vloer eten ze in eerste instantie gemoedelijk een bak met noodles en groenten. Er vallen ook ongemakkelijke stiltes. Oma zit in het midden tussen Laura en Cheroney in. Is dit een toevallig gekozen beeld? In elk geval maakt het het verhaal sterker en voelbaarder, opnieuw zonder er direct woorden aan te geven. Het is een trialoog van drie generaties waarbij er stenen liggen en opgeruimd mogen worden. Waarbij mag worden teruggegaan naar de vorige generatie waar het verhaal ooit begonnen is. Waarbij vragen gesteld mogen worden. Er ontspint zich een inhoudelijk gesprek in het Indonesisch tussen Laura en haar moeder over wat er vroeger gebeurd is, wat gemist is. En welke schade dat heeft opgeleverd. Cheroney is stil. Oma wil zich eerst verdedigen, maar moeder Laura kijkt even naar Cheroney en zet door. Tranen vloeien. Dit biedt prachtige inspiratie voor ervaringskunst. Je zou bijvoorbeeld een interview kunnen opnemen op een specifieke locatie die op zichzelf al iets uitbeeldt van het achterliggende verhaal of trauma, en dit invoelbaar maakt, en waarbij je de personen de juiste plek geeft bij elkaar om te zitten om zonder woorden ook iets duidelijk te maken van een diepere laag waar het verhaal om draait. 

Idee 3. De (dis)harmonie van beeld en voice-over

In deze documentaire wordt in beeld gebracht hoe het leven nu is, maar in beschouwingen ook hoe het leven toen was, met oud beeldmateriaal. Filmopnamen van vroegere periodes uit het leven van het gezin, maar ook beelden van nu. Met voice-overs horen we de gedachten van Cheroney over wat er speelt of speelde in haar gedachten. De struggles van Cheroney rondom het afwerende gedrag van haar moeder richting haar, buiten beeld van de camera, wat haar zwaar valt. Dat alles wordt afgewisseld met live performances als de dans en bijvoorbeeld gesprekken met haar moeder, de trialoog met oma of een poëtisch dansmoment met een Indonesische danslerares in een huis, over moederliefde. Tezamen met deze beschouwingen zijn ze één geheel gemaakt. Wat kun je hiervan meenemen voor het maken van ervaringskunst? Het is heel krachtig als je afwisseling kunt gebruiken in verschillende soorten beelden en geluid, die tijden, plaatsen en situaties in elkaar laten overvloeien. Ook op die manier word je verhaal op nieuwe, minder directe manieren invoelbaar gemaakt en kun je laten zien hoe verleden in het nu doorwerkt. Want trauma draag je steeds met je mee, als stemmen en beelden van het verleden die zich vermengen met het hier en nu.

Meer informatie? https://www.indischzwijgen.nl/mamaku-film.html

Foto Q&A achteraf