De zeven waarden van ervaringskunst

Uit onderzoek dat tot dusverre verricht is van de effecten van kunst op ons welzijn en gezondheid, en uit de algemene literatuur zijn minstens 7 waarden van ervaringskunst te halen. De betekenis en waarde van ervaringskunst is complex en uit zich op verschillende manieren.

Ervaringskunst heeft een verbindende factor en positieve uitkomsten op onze gezondheid.

Er zijn ten minste 7 waarden van ervaringskunst te onderscheiden:

Ervaringskunst zet ons aan om actie te ondernemen op ongemakkelijke thema’s in de maatschappij die mensen onrecht, trauma’s, letsel bezorgen. Ervaringskunst is een weerspiegeling van doorleefde situaties. Het nodigt uit tot reflectie over dat wat er om ons heen in de wereld gebeurt en tot het zichtbaar maken en bespreekbaar maken van onrecht in de wereld dat leidt tot ernstige trauma’s. Vaak voelen we ons er klein en zwak tegenover deze grote onderwerpen. Kunst is daarbij een middel om deze zaken niet in een la te laten verdwijnen maar om het in de aandacht te blijven houden.

Ervaringskunst creëren heeft belangrijke meerwaarde als het gaat om het activeren van ons zintuiglijke en feitelijke geheugen. Onze hersenen zijn in staat om belangrijke informatie te vergeten. Kunst vervaardigden is een geweldig middel om onze hersenen te activeren om zich belangrijke gebeurtenissen te herinneren en die vast te leggen. Mensen met trauma hebben nogal eens geheugenproblemen en moeite met concentratie. Dat is een gevolg van de traumatische gebeurtenissen. Door te werken met kunst kunnen trauma’s actief in het geheugen bewerkt en verwerkt worden op zodanige wijze dat het trauma geïntegreerd kan worden in het levensverhaal. En dat geldt ook voor het ‘collectieve geheugen van de maatschappij’. Ervaringskunst is een specifieke wijze van het zichtbaar maken van onze verhalen om ook een collectief geheugen tot stand te brengen over dat wat in onze samenleving en maatschappij speelt aan onrecht. Een plek voor ervaringskunst in de samenleving helpt om mensen met trauma en het onrecht in de maatschappij niet te vergeten.

Kunst helpt mensen met trauma’s om op fysiek, mentaal en sociaal niveau hun gezondheid te verbeteren. Mensen met trauma’s (waaronder de ptss, complexe ptss en dissociatieve stoornissen vallen) kunnen baat hebben bij het maken van kunst omdat kunst creëren en kijken de afgifte van dopamine, een genot-inducerend hormoon in de hersenen stimuleert en het stresshormoon cortisol verlaagt. Dit heeft een gunstig effect op hun immuunsysteem, vermindert het risico op ontwikkelen van ziekten (zowel fysiek als mentaal) of verbetert de conditie als er al ziekten ontwikkeld zijn.

Ervaringskunst spreekt nieuwe bronnen van kracht, hoop en verwachting aan binnen en buiten onszelf. Mensen met trauma ervaren door de doorstane situatie nogal eens stigma, isolatie en vervreemding – van zichzelf en andere mensen. Door ervaringskunst te creëren en beleven, en door daarbij te verbinden met anderen, leren we om – ondanks al onze negatieve ervaringen uit het verleden – nieuwe bronnen van hoop en verwachting aan te spreken. Hierdoor wordt onze blik op onszelf en de relatie met de ander verruimd, waar eerst isolatie en vereenzaming op de loer lagen door wat wij hebben meegemaakt.

Ervaringskunst brengt beweging en groei waar we tot stilstand kwamen en evenwicht en balans in ons levensverhaal. Trauma brengt ontzettend veel lijden met zich mee. Trauma slaat diepe wonden in emotioneel, fysiek en psychisch en relationeel functioneren. Het zet mensen vaak letterlijk stil in hun groei. Ervaringskunst helpt om in het juiste perspectief te komen staan tot het lijden dat het leven met trauma’s teweegbrengt, en stimuleert om onszelf geleidelijk aan op een gezonde manier te verhouden tot ons levensverhaal en de doorgemaakte ervaringen.

Ervaringskunst geeft zelfkennis en begrip voor onze eigen omstandigheden. Het bouwt op, geeft kracht en steun en is een uitstekende manier om onze ontwikkeling en ontdekkingen te communiceren met andere mensen. Kunst is een manier om onszelf en anderen te leren begrijpen en om naar anderen te communiceren wie we zijn. Het leert ons op een andere manier over ons doorgemaakte levensverhaal te vertellen, en over de dromen en idealen die we nastreven. Dat is niet vanzelfsprekend. Sommige mensen met trauma stoppen zelfs met praten. Of hebben nooit geleerd om zich te uiten. Kunst is dan een manier om deze vaardigheid alsnog te leren!

Ervaringskunst verbindt. Op velerlei manieren. Het verbindt professionele kunstzinnige disciplines met het doorleefde verhaal van de maker. Het verbindt het therapeutische met het alledaagse. En het verbindt het alledaagse met het maatschappelijke, waar beeldvorming, debat, onderzoek en beleidsvorming plaatsvinden.